Sera Etkisi ve Sera Gazları

Sera Etkisi Nedir?

Dünya atmosferi çeşitli gazlardan oluşur. Ayrıca küçük miktarlarda asal gazlar da bulunur. Güneşten gelen ışınlar (ısı ışınları, kısa dalgalı ışınlar) atmosferi geçerek yeryüzünü ısıtır. Atmosferdeki gazlar yeryüzündeki ısının bir kısmını tutar ve yeryüzünün ısı kaybına engel olur. CO2 havada en çok ısı tutma özelliği olan gazdır. Atmosferin, ışığı geçirme ve ısıyı tutma özelliği vardır. Atmosferin ısıyı tutma yeteneği sayesinde suların sıcaklığı dengede kalır. Böylece nehirlerin ve okyanusların donması engellenmiş olur. Bu şekilde oluşan atmosferin ısıtma ve yalıtma etkisine sera etkisi denir. Atmosfer cam seralara benzer bir özellik gösterir.

sera gazı çeşitleri

Şekil 1: İnsan kaynaklı sera gazlarının nedenleri (Bayar, Behrend 1994’ten değiştirilerek)

Sera Gazları

Karbondioksit (CO2)

Sera gazları içindeki payı %82 dir. Milyonlarca yıldan beri atmosferdeki miktarı değişmeyen CO2 ‘nin Sanayi Devriminin başlangıcından günümüze kadar %31 oranında arttığı saptanmıştır. 1990 yılında önceki 20 yılda atmosferdeki CO2 gazının yıllık artışı %0.4 iken daha sonraki yıllarda artış miktarı %0.2 ila %0.8 arasında değişmiştir. İnsan aktivitesi sonucu atmosfere salınan CO2 ‘nin büyük kısmı yoğun olarak kullanılan fosil yakıtlardan kaynaklanmaktadır.

Kloroflorokarbonlar (CFC)

Kloroflorokarbonlar klorin, flüorin, karbon ve çoğunlukla da hidrojenin karışımından oluşur. Bu gazların çoğunluğu 1950’lerin ürünü olup günümüzde buzdolaplarında, klimalarda, spreylerde, yangın söndürücülerde ve plastik üretiminde kullanılmaktadır. Kloroflorokarbon gazları insan etkinlikleri sonucu, yılda yaklaşık 800.000 metrik ton atmosfere salınmaktadır. Bu gazların atmosferde kalma ömürleri de fazla olduğundan etkileri çok fazladır. Aynı zamanda ozon tabakasına da büyük ölçüde zarar vermektedirler. Küresel ısınmadaki payları yaklaşık %22 kadardır.

Metan Gazı (CH4)

Atmosferde CO2 den sonra en çok sera etkisi yapan gazdır. Sanayi Devriminin başlangıcından beri miktarı %151 oranında artmıştır ve artmaya hızla devam etmektedir. 1990 yılından itibaren metan gazı salınımında hafif bir azalma varıdr. Mevcut metan gazı salınımının neredeyse yarısı fosil yakıtlarıdan kullanımından, atık ve artıkların gömülmesinden hayvan yetiştiricili ve pirinç tarımı gib insan aktiviteleri sonucu ortaya çıkmaktadır.

Şekil 2 : İnsan Faliyetlerinin Küresel Isınma Üzerinde Etkisi

  1. Güneşten gelen kısa dalgalı ışınların % 51’ i yeryüzü tarafından tutulur. Bu enerji ile yeryüzü ısınır.
  2. Yeryüzü tarafından emilen bu enerjinin bir kısmı atmosfere geri gönderilir.
  3. Güneşten gelen enerjinin bir kısmı yeryüzüne ulaşmadan atmosferden uzaya geri döner.
  4. Isınan yer yüzünden bir kısım enerji uzun dalgalı ışınlar hâlinde atmosfere verilir. Bu enerjinin bir kısmı atmosferdeki sera gazları tarafından tutulur. Bu tutulan enerji atmosferin alt kısımlarını ısıtır. Bu ısınma atmosferin sera etkisidir.
  5. Sera gazları tarafından tutulan enerjinin bir kısmı yeniden uzaya geri verilir.
  6. Yeryüzünden uzaya yansıyan enerjinin bir kısmı doğrudan gider.

Sera etkisinin sonuçları :

  • Ortalama sıcaklık değerindeki artış; buna bağlı olarak yağışların azalması, kuraklığın ve çölleşmeye varan sürecin işlemesine neden olması,
  • Yer üstü ve yer altı sularının değişimi, toprağın yapısının bozulması.
  • Sıcak hava dalgalarından birçok canlı ve bitki türlerinin yaşamsal süreçlerinin etkilenmesi ve yok olması, çok sayıda ölümlerin olması.
  • Küresel ısınmaya dayalı olarak Kuzey Yarım Küre’deki bitki türlerinin yaşamlarını devam ettirebilmek için yılda 1 km kuzeye doğru yayılmalarının gerektiği çeşitli modelleme çalışmalarına dayalı olarak hesaplanmıştır. Ancak bitki türlerinin bu hızlı yayılışa uyum sağlayabilmesi, sorun olarak tartışılmaktadır.

 

Kaynakça :

Çevre Bakanlığı, Çevre El Kitabı. Ankara-2003

Çevre ve Orman Bakanlığı Yayını, Çevre ve İnsan. Sayı: 69-2007/2 “ Küresel Isınma -Biyolojik Çeşitlilik İlişkisi ve Türkiye Yansımaları”. Prof. Dr. M. Doğan, “Küresel Çevre Sorunları ve Stratejisi.” A. Sandal.

İMO. Samsun Şubesi, Sel – Heyelan – Çığ Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Mayıs 2007 “Küresel İklim Değişimi ve Türkiye” Prof. Dr. M. Kadıoğlu.

Bayar, A. B., Bahrend. H., Küresel Çevre Problemleri, Özkan matbaası, Ankara, 1994.

http://bilgeo.com/kuresel-isinmadan-kuresel-uyariya/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir